انبرک لوشاتلیه استوانه ایست فلزی که در امتداد طول آن شکافی وجود دارد و دو شاخک فلزی هریک به طول 15 سانتیمتر در طرفین شکاف نصب شده است. در حالت عادی دو انتهای شاخک ها در کنار یکدیگرند اما اگر شکاف استوانه اندکی باز شود ، انتهای شاخک ها به وضوح از هم فاصله میگیرند . نحوه انجام چنین آزمایشی این است که درون حلقه را به گونه ای از خمیر متعارف سیمان لب به لب پر میکنند که شکاف باز نشود ، سپس در طرفین استوانه دو سطح شیشه ای قرار داده و مجموعه را درون آب می گذارند. سیکل حرارتی آزمایش به گونه ای برقرار میشود که آب طی یک ساعت به جوش بیاید و طی سه ساعت ، در دمای جوش باقی بماند. در این سیکل خمیر سیمان سفت میشود و آهک سوخته شده آزاد موجود در سیمان هم شکفته ، انبساط خود را ظاهر میکند و در نتیجه شکاف باز شده ، انتهای شاخک ها از هم فاصله میگیرند. مطابق آیین نامه ، فاصله انتهای شاخک ها از یکدیگر نباید بیش از 10 میلیمتر باشد .

پس از توليد سيمان بايد خواص آن آزمايش و با استانداردهاي مربوطه سنجيده شود . تنها در اين صورت است که ميتوان نسبت به عملکرد مناسب سيمان در عمر مفيد سازه خوشبين بود . بدين منظور آزمايش هاي مختلفي بر روي سيمان انجام ميشود که برخي از /انها مربوط به خواص شيميايي سيمان و برخي /انها مربوط به خواص فيزيکي سيمان (مقاومت ,گيرش , سلامت و... ) مي باشد.در شکل زير انواع اين آزمايش ها ملاحظه ميگردد.

11-1 آزمایش افت سرخ شدندر این آزمایش نمونه ای از سیمان را وزن کرده , داخل بوته پلاتینی آزمایش می ریزند و تا دمای 1000 درجه حرارت میدهند. پس از گداخته شدن سیمان , بوته را از کوره خارج میکنند تا سیستم خنک شود.با توزین مجدد سیمان افت وزنی را بر حسب درصد به دست آورده و آن را افت سرخ شدن (افت حرارتی ) می نامند که نباید از 3% بیشتر باشد. پیشتر دیدیم که جذب رطوبت و جذب co2 باعث فساد سیمان می شوند.در دمای 1000 درجه رطوبت و co2احتمالی موجود در نمونه سیمان خارج میشود.. هرچه میزان رطوبت و co2 جذب شده و در حقیقت فساد سیمان بیشتر باشد , افت سرخ شدن بیشتر خواهد بود . بنابراین میتوان گفت :افت سرخ شدن , پارامتری است از میزان فساد سیمان .11-2 آزمایش باقیمانده نامحلول در این آزمایش نمونه ای از سیمان را وزن کرده , داخل اسید فلئوریک میریزند . از آنجا که ترکیبات سیمان در این اسید محلولند,کل نمونه باید حل شود. هرچه که حل نشده باقی بماند,به منزله ناخالصی سیمان است که پس از توزین به صورت درصد وزنی بیان میشود و نباید از 5/1% بیشتر باشد .بنابراین میتوان گفت: باقیمانده نامحلول,پارامتری است از میزان ناخالصی های م

11-3 آزمايش ضريب اشباع آهکي ضريب اشباع آهکي (L.S.F) گوياي نسبت سنگ آهک به خاک رس است. در آزمايشگاه پس از تجزيه سنگ آهک و خاک رس ، مقادير ترکيبات مورد نظر را طبق فرمول مورد نظر محاسبه کرده ، ضريب اشباع آهکي را بدست مي آورند . مطابق آيين نامه مقدار اين ضريب بايد بين 0/66 تا 1/02 باشد . بنابراين ميتوان گفت : ضريب اشباع آهکي ، پارامتري است براي تعيين نسبت آهک و خاک رس در کوره کلينکر. اگر ضريب اشباع آهکي کمتر از 0/66 باشد ، بدان معناست که مقدار سنگ آهک در سيمان کم است و سيمان مقاومت کافي ندارد. اگر اين ضريب بيشتر از 1/02 باشد ، به اين معني است که ميزان سنگ آهک بیش از مقدار لازم جهت ترکيب با خاک رس است. مازاد سنگ آهک در اثر حرارت زياد کوره و فعل و انفعالات پيچيده آن به آهک سوخته شده آزاد تبديل ميشود. تفاوت آهک سوخته شده آزاد با آهک ساختماني در آنست که تغيير حجم آهک در مجاورت آب در چند لحظه انجام شده ، پايان ميپذيرد. حال آنکه اين پديده در مورد آهک سوخته شده آزاد، بسيار آهسته و طي چند سال صورت ميگيرد و اگر اين سيمان در ساخت بتن به کار رود ،باعث ترک خوردن آن ميشود.

11-4 آزمايش معادل قلياييدو اکسيد قليايي موجود در سيمان عبارتند از na2o و k2o که با وجود مقدار اندک (کمتر از 1%) اثرات بسيار مهمي بر سيمان ميگذارند.قليايي ها با سنگ سيليسي که سيليس آنها به صورت آمورف ( بي شکل ) است ، مانند کوارتز ، اپال ، کلستونين ، بعضي توف ها و بعضي چرت ها واکنش قليايي ـ سيليسي به وجود مي آورند که اثرات تخريبي آنها در دراز مدت ظاهر ميشود.ظهور اين اثرات در بتن ( که به ميزان رطوبت و گرمي هواي منطقه بستگي دارد ) به صورت ترک هايي است که کم کم پيشرفت ميکنند و به سرطان بتن معروف است روش هاي گوناگوني جهت جلوگيري از پيشرفت سرطان بتن همچون ايجاد شيار در مسير پيشروي ترک ها و پر کردن آنها از چسب هاي ارتجاعي وجود دارد. لکن در بسياري از موارد هزينه تعميرات بسيار زياد و غير اقتصادي است . لذا نوع و شرايط به کارگيري سيمان بايد به گونه اي باشد که حتي المقدور از بروز واکنش هاي قليايي ـ سيليسي اجتناب شود . بدين منظور بايد اولا از به کار بردن سنگ هاي واکنش زا (که نام برده شد) جدا خودداري نمود. ثانيا بر اساس آيين نامه ، معادل قليايي سيمان بايد کمتر از 0/6% باشد .11-5 آزمایش گیرشتغییر وضعی

سیمان سالم فاقد ترکیباتی است که پس از سفت شدن خمیر سیمان تغییر حجم می دهند حال آنکه سیمان ناسالم سیمانی است که برخی ترکیبات آن پس از سفت شدن خمیر سیمان تغییر حجم میدهند.این تغییر حجم در دراز مدت سبب بروز تنش های اضافی و ایجاد ترک در بتن خواهد شد عمده عوال ناسالمی سیمان عبارتند از: 1 . آهک سوخته شده آزاد. 2 . اکسید منیزیم ( اگر بیش از حد مجاز یا به صورت آمورف باشد ) 3 . مقدار بیش از حد مجاز سنگ گچ و 4 . مقدار نامناسب سنگ های قلیایی یا برخی سنگ های سیلیسی جهت تشخیص سلامت سیمان آزمایش های زیادی مطرح است که از میان آنها دو آزمایش انبرک لوشاتلیه و اتوکلاو رایجتر میباشد.

آسیاب نهاییکلینکر خارج شده از کولر دمایی در حدود 300 درجه دارد که هنوز مناسب ادامه روند تولید سیمان نیست. به همین منظور آن را در انبارهای سرپوشیده ای به مدت 5 تا 6 روز قرار میدهند تا دمای آن در مجاورت هوا به کمتر از 100 درجه ،یعنی حدود 60 درجه برسد . حال این کلینکر را همراه با حدود 3 درصد وزنی سنگ گچ به وسیله آسیاب های گلوله ای آسیاب می کنند و پودر حاصل را با استفاده ازسرند الک می نمایند . ذرات درشت تر از اندازه الک به آسیاب بازگردانده می شوند . آنچه در نهایت بدست می آید ، پودر سیمان پرتلند است.